Lezingenserie in een boekhandel in Arnhem

In het nieuwe seizoen 2018/2019 gaat de KlankZaak de lezingen in de serie ‘Muziek-per-stuk” in Arnhem geven. Dat gaat gebeuren in boekhandel ‘Het Colofon in het hart van Arnhem, die naast hun boekenassortiment ook een uitgebreide klassieke muziekafdeling heeft. Een meer dan passende plaats voor mijn KlankZaak-activiteiten dus, zodat ik heel blij ben met deze samenwerking.
Op de bovenverdieping van deze grote voormalige bioscoop is een gezellige plek met een sfeervolle piano; omgeven door boeken zullen de lezingen daar fantastisch op hun plek zijn.
De lezingen zullen maandelijks plaatsvinden, altijd op donderdagavond van 19.30 tot 21.30 uur, volgens het tot nu toe in Nijmegen gehanteerde principe: aanmelden is niet nodig, neem vrienden en familie én €10,- mee.

Iedere keer staat één enkele klassieke compositie centraal: in twee uur tijd komen de compositie en alle achtergronden aan bod: de componist, geschiedenis, betekenis, structuur…. alles wat relevant en interessant is.
Hier is de lijst, inclusief de datum:

6 september: Bach – De Goldbergvariaties
4 oktober: Beethoven – Symfonie nr. 3 ‘Eroica’
1 november: Schubert – Der Tod und das Mädchen (strijkkwartet & Lied)
10 januari: Josquin des Prez – Missa Pange Lingua
21 februari: Mahler – Symfonie nr. 3
7 maart: Debussy – Prélude à l’après-midi d’un Faune
4 april: Bach – De Matthäus-Passion
9 mei: Mozart – Requiem
6 juni: Stravinsky – Le Sacre du Printemps
4 juli: Berlioz – Symphonie Fantastique

Misschien kun je dit bericht delen met eventuele belangstellenden die je in Arnhem kent?
En voor iedereen in Nijmegen: voor het komend seizoen komen er weer nieuwe luisterlezingen aan met nieuwe composities, zoals gebruikelijk in de stadsvilla Saxon Holme. Schrijf je in op de nieuwsbrief en blijf op de hoogte!

Meer concertinleidingen!

Het concertseizoen is ten einde, de zomer is al volop bezig. Dus ook de zaaltjes voor mijn concertinleidingen zijn leeg. Nog wel. Het volgend seizoen zal ik niet alleen aantreden bij concerten van Het Gelders Orkest en bij opera’s in de Nijmeegse stadsschouwburg, maar zal ik ook een hele serie concerten bij Musis in Arnhem van een inleiding voorzien. Ze hebben daar in het nieuwe seizoen werkelijk een prachtig programma, dus over de vraag of ik een deel van de inleidingen wilde verzorgen hoefde ik niet lang na te denken.
Ik noem een paar werken die daar te horen zullen zijn: Schoenbergs ‘Verklärte Nacht’, een intiem en hyperromantisch werk voor strijksextet op 14 januari 2019. Of Schuberts ‘Onvoltooide’ op 4 februari, of de 6de symfonie (‘Pastorale’) van Beethoven op 11 maart… en ga zo maar door.
Check hier het programma van de Arnhemse Podia, en misschien zien we elkaar daar voorafgaand aan het concert!

Nieuwe cursus: componistenportretten

Onder de naam ‘Tweeluikjes’ schetst de KlankZaak -ism Bibliotheek Mariënburg- in het voorjaar van 2019 vier componistenportretten.
Iedere componist krijgt 2 avonden: de eerste gaat over zijn leven, en de tweede over zijn werk.
De keuze van componisten heb ik mede op basis van een enquête op deze website gemaakt. Uit de enquête bleek grote belangstelling te zijn voor 20ste eeuwse componisten. Aan die voorkeur kon ik niet helemaal tegemoet komen, omdat ik in deze serie tweeluiken een breder (historisch) beeld wil geven. Maar het idee om een cursus specifiek aan recente(re) klassieke muziek te wijden is er een om vast te houden.
De componisten die aan bod gaan komen zijn:

7 & 14 februari: Claudio Monteverdi (1576 – 1643)
De eerste echte opera was van zijn hand, evenals talloze missen en andere vocale werken die de overgang van de kerkelijke renaissance naar de meer wereldlijke barok kenmerken.

14 & 21 maart: Joseph Haydn (1732 – 1809)
De ‘vader’ van de symfonie en van het strijkkwartet, mentor van Mozart: Haydn leidde een lang en vruchtbaar leven, van de nadagen van de barok tot aan het begin van de romantiek.

11 & 18 april: Gustav Mahler (1860 – 1911)
‘Ik dirigeer om te leven, en ik leef om te componeren’. Mahler componeerde vrijwel uitsluitend voor orkest: romantische symfonieën en liederen waarin hij zichzelf én de kosmos uitdrukte.

16 & 23 mei: Igor Stravinsky (1882 – 1971)

Modernist in hart en nieren. Met het ballet ‘Le Sacre du Printemps’ veroorzaakte hij een rel, maar ook al zijn andere composities waren volstrekt uniek, en van enorme invloed op de hele 20ste eeuw.

De tweeluikjes zijn per componist te volgen, of als complete serie.
Voor één componist (2 avonden) betaal je €29,50 of €24,50 als je lid van de bibliotheek bent. Voor de passe-partout voor alle tweeluiken wordt dat €88,50 of €73,50 met korting.

Het zijn allemaal donderdagavonden van 19.00 tot 21.00 uur, in de Openbare Bibliotheek Mariënburg in Nijmegen.

Cursus van de KlankZaak in Musis Arnhem!

Mooi nieuws voor de KlankZaak: Musis Arnhem benaderde me met de vraag of ik de cursus Muzikaal Verhaal in het najaar in hun programma zou willen geven. Na wederzijdse kennismaking en een wat preciezere blik op de praktijk van de KlankZaak, konden we beiden van harte de overeenkomst bezegelen.
Al langer vroeg ik me af hoe ik ook in Arnhem mijn cursussen en lezingen zou kunnen organiseren, maar ik heb verder geen (relevante) contacten daar. Dus dit is wel een fantastische kans!

De cursus start op woensdagavond 19 september, en eindigt op 28 november.
Voor wie eventueel geïnteresseerden in Arnhem kent: aarzel niet deze informatie door te spelen.

Interview met mij

Op de website van de ‘Noord Nederlandse Pianodagen‘ staat een interview met mij over de KlankZaak en alles wat me daarin beweegt. Bijzonder is dat deze Pianodagen geïnitieerd zijn door mijn ‘oude’ pianojuf Marijke de Gruil; zij, en de muziekschool waar zij lesgaf, zijn van onuitwisbare betekenis geweest voor mijn eigen muzikale ontwikkeling. Met mijn bijdrage aan deze pianodag in Emmen keer ik dus een beetje terug op het nest.

Kindercollege ‘Ik hoor, ik hoor, wat jij niet hoort’

Muziek-zonder-woorden betekent niks…. zodat jij er alles in kunt horen. Een woeste zee, een lekker zomerdagje, een razende trein, een akelige heks of een verdrietig meisje. Klassieke componisten proberen met hun muziek ons iets te laten voelen, of een verhaal te vertellen. In dit muzikale kindercollege hoor je hoe ze dat doen. En jij mag zeggen of het ze ook lukt!

Datum: 13 januari 2018
Deelname gratis

Nieuwe cursus: De gereedschapskist van de componist

Vanaf 21 januari 2018 gaat een gloednieuwe cursus van start, in samenwerking met de bibliotheek De Mariënburg. Niet de muziekgeschiedenis, componisten of muziekwerlen als rode draad, maar de elementen waaruit muziek is opgebouwd: ritme, melodie, harmonie en klankkleur. Dit zijn de gereedschappen en materialen waarmee een componist ‘muziek bouwt’.

Klik op de folder (afbeelding links) voor meer informatie.
De precieze data vind je hier, op de website van de bibliotheek >>

Meteen inschrijven kan ook natuurlijk.

Muziek per stuk: ‘Missa Pange Lingua’ van Josquin des Prez

In de serie ‘Muziek per stuk’ van de KlankZaak besteden we op 12 december aandacht aan een kerkelijke mis uit de Renaissance, van een van de grootste componisten van zijn generatie: Josquin des Prez. Of eigenlijk ‘ons Joske’, want hij kwam hier uit de buurt. Prachtige muziek die als een weldaad aan je voorbij trekt. Maar er is meer over te vertellen, en dus ook meer aan te beleven. Waar haalde Josquin zijn voorbeelden en inspiratie vandaan? Wat ís een gecomponeerde mis eigenlijk? Hoe steekt zo’n kerkelijke compositie in elkaar? Vond het Vaticaan alles mooi wat deze componisten schreven? En wie was deze Josquin des Prez eigenlijk? Hoe zag zijn leven er uit?
De tijd, de componist, de muziek… het komt allemaal aan bod aan de hand van één van zijn prachtige missen, gebaseerd op gregoriaanse melodieën: Missa Pange Lingua.

Dinsdagavond 12 december, van 19.30 uur tot 21.30 uur
In Villa Saxon Holme, Javastraat 104A in Nijmegen
€10,- bij binnenkomst te betalen
Aanmelden mag, maar hoeft niet.

Concert ‘Creator/Destroyer’

Alles kan een onderwerp zijn voor een verhaal. Meestal is dat de liefde, daar kun je nu eenmaal veel kanten mee op. Maar de klarinettist en componist Maarten Ornstein wijdde samen met schrijfster Dana Linssen een compositie aan de wetenschap, en liet zien dat je daar ook alle kanten mee op kan. Een caleidoscopische muzikale bespiegeling rond het Higgs-deeltje, het kleinste deeltje dat na een lange zoektocht in 2012 gevonden zou zijn in het Zwitserse CERN, samengebracht en bezongen in een ‘Deeltjes-cantate’.

Wie zich opmaakte voor een droge opsomming van wetenschappelijke wapenfeiten, kon blij verrast ademhalen. Een ensemble van 8 musici -3 zangers begeleid door piano, (bas)klarinet, saxofoon en 2 cello’s- nam de luisteraar mee naar alle hoeken van het universum. Een tocht waar in een in- en uitzoomende beweging met grote lenigheid de grootste levensvragen verbonden werden aan de gewoonste gebeurtenissen. In de 17 ‘deeltjes’ (jawel!) waaruit de cantate bestaat, vlogen je afwisselend de waarom-vragen om de oren, werd er verteld van de tijd lang voordat God zag dat het goed was, en vroegen de schoonmakers van CERN zich af of ze het Higgs-deeltje per ongeluk hadden opgeveegd…. met op mij het effect dat het niet zozeer tot nadenken stemde, maar mij vooral liet genieten van alle dimensies die in deze vijf kwartier zicht- en hoorbaar werden gemaakt.

En dan hebben we het nog niet eens over de muziek. Met zangers en musici die zowel uit de klassieke als uit de jazz/improvisatiewereld gerecruteerd waren, bewoog de muziek moeiteloos van genre naar genre, schakelend, mengend, vervagend. Niet zelden met een aanstekelijk swingend ritme waar ik vanzelf in meebewoog, maar dat nergens goedkoop werd; steeds weer veranderde de kleur, werd je op het verkeerde been gezet, of soleerde een van de musici een rustpunt in het geheel. En steeds weer die teksten; eruit gespuugd als een rap, of honingzacht gezongen als een aria, of gewoon gesproken als een toneeldialoog.

Een experimenteel werk als Creator/Destroyer trekt niet al te veel bezoekers. Daarom was niet alleen het ensemble opgesteld op het grote podium van de Vereeniging, maar ook het publiek er omheen. Elk nadeel heb z’n voordeel: het directe contact met de musici -waaronder de componist Maarten Ornstein zelf- maakte de avond tot een intieme, lichtvoetige en verrassende avond, of je nou voor muziek, tekst of wetenschap kwam.

Gezien op vrijdag 24 november, in concertgebouw De Vereeniging Nijmegen

Recensie: De wiskunde van muziek

Ik was zelf altijd beroerd in wiskunde, ooit, op de middelbare school. En mijn prestaties in aanpalende vakken als natuur- en scheikunde waren eveneens ruimschoots benedengemiddeld, eufemistisch gezegd. Toch heb ik het altijd betreurd, ergens in een zelfoverstijgend hoekje van mijn bewustzijn, dat ik nooit grip heb kunnen krijgen op de getalsmatige abstracties van het universum; ik vermoed dat daar geheimen versluierd zijn gebleven die ik graag had leren kennen. Maar goed, het zij zo. Ik troost me met de gedachte dat je nu eenmaal niet alles kan kunnen.
Een minder clichématige troost vind ik ook in het feit dat muziek veel wis- en natuurkunde bevat. Of eigenlijk vooral natuurkunde. En wat begon als een doekje voor het bloeden (“Muziek is de wiskunde die ik tenminste snap”), heeft in de loop van de tijd steeds meer inhoud gekregen. Allereerst natuurlijk het wonderlijke feit dat die georganiseerde combinaties van frequenties door ons herkend worden als muziek! Hoe kan dat toch? Maar ook de getalsmatige verhoudingen tussen tonen (intervallen), hoe die nét niet kloppen door die verdraaide ‘pythagorëische komma‘ (voor mij altijd een aanwijzing dat muziek uiteindelijk ook weer meer is dan wiskunde), de ideeën over de ‘harmonie der sferen‘. Maar even fascinerend vind ik hoe componisten in de loop van de eeuwen composities op die ideeën hebben gebaseerd. Neem bijvoorbeeld Bachs ‘Wohltemperierte Klavier’, waarin hij experimenteert met de pas ontdekte stemwijze die het mogelijk maakte zonder bijstemmen in alle toonsoorten te spelen, en dus tussen toonsoorten te wisselen. Om nog maar niet te spreken van Bachs slinkse manieren om getallensymboliek in zijn werken te versleutelen. Maar ook de compositietechnieken in de 20ste eeuw van Schönberg tot Boulez, die daarmee zochten naar een andere muzikale organisatie dan het ‘mooi klinken’ dat in de voorgaande eeuwen zo bepalend was geweest. En de laatste jaren volgen we de ontwikkeling van het betrekkelijk nieuwe ‘muziekcognitie’, aangevoerd door wetenschappers als Henkjan Honing, waarover in dit interview meer te lezen is.
Tegelijkertijd moeten we voorzichtig zijn met al te vanzelfsprekende en verleidelijke verbanden tussen wiskunde, natuurkunde en psychologie: de kosmos maakt muziek, Einstein speelde prachtig viool (not!), Bach was eigenlijk een wiskundige (not!!), en van klassieke muziek word je slimmer (not!!!); dit artikel plaatst een aantal zinnige kanttekeningen bij onze behoefte om getalsmatige en zelfs wiskundige verbanden te zien in het muzikale universum.
Maar wie toch wat wil begrijpen van de meer bèta-georiënteerde aspecten van het fenomeen muziek (of simpelweg geluid), kan nu voor een zacht prijsje het boekje ‘De wiskunde van muziek’ aanschaffen. Ik trof het aan bij de ramsj van de Nijmeegse ‘Dekker vd Vegt’, voor €9,95.
Superinteressant!

De wiskunde van muziek
Ritme, resonantie en harmonie
Javier Arbonés & Pablo Milrud
Uitgeverij Librero
€9,95