Les 2: Ritme

Download hier de PDF

van de digitale presentatie

Een duidelijk ritme
Radetskymars - Johann Strauss sr.
00:00 / 00:00

Voor een wals waarop gedanst moet kunnen worden geldt ook dat daar geen verrassingen moeten zijn die de dansers op het verkeerde been kunnen zetten. 

Wals op. 64 nr. 2 - Frederic Chopin
00:00 / 00:00

Soldaten marcheren op een mars, en daarvan moet het ritme helder en voorspelbaar zijn. Deze overbekende mars van Strauss voldoet daar helemaal aan.

Second Waltz - Dmitri Sjostakovitsj
00:00 / 00:00

Anders wordt het als een wals niet is om te dansen, maar alleen om naar te luisteren. Dan ontstaat er meer vrijheid voor subtiele tempowisselingen en het verleggen van accenten.

Ritme door de eeuwen heen

Het belang en de betekenis van ritme is in de loop van het afgelopen millennium sterk veranderd. In de Gregoriaanse zang was ritme een bijverschijnsel van de gezongen tekst, in de renaissance werd de samenzang zo complex dat de ritmische notatie verfijnd werd, in de barok werd de gecomponeerde muziek ook voor het hof, en dus om te dansen, en in de eeuwen daarna werd ritme een steeds meer losstaand element dat zich steeds abstracter ging verhouden tot de melodische en harmonische facetten van composities.

Beethoven heeft een essentiele bijdrage geleverd aan de ontwikkeling en verzelfstandiging van het ritme. Het openingsdeel van zijn derde symfonie, ook wel bekend als 'Eroica', staat in 3/4 maat. Maar gedurende hele passages accentueert Beethoven andere tellen dan de logische eerste tel, waardoor de luisteraar ritmisch gedesoriënteerd raakt. Maar het verrassingseffect is zo groot dat het de opwinding ook verhoogt. In het filmpje hiernaast zijn die passages van verhelderende tekst voorzien.

Extraatjes

De voorpremière van de Eroica vond plaats in het Weense paleis van graaf Lobkowitz, in 1804. We weten in ieder geval dat deze nieuwe symfonie grote indruk maakte. In de film 'Beethoven's Eroica' (BBC 2003), die helemaal gaat over die eerste opvoering, maakt ook de oude Haydn zijn opwachting, een niet-historisch maar wel interessant element. In het gesprek tussen een aantal aanwezigen komen de verschillen in tijdgeest mooi tot uiting (links). Rechts is de hele film te bekijken, met Engelse ondertiteling.

Stravinsky's roem, die een flink deel van de 20ste eeuw besloeg en hem tot een van de belangrijkste componisten van de vorige eeuw maakte, begon op 29 mei 1913, bij de roemruchte première van het ballet 'Le Sacre du Printemps' in Parijs. De compositie is een nieuwe stap in het gebruik van ritme, dat hier het prehistorische heidense Rusland moet verklanken. Op vermakelijke wijze vertelt de inmiddels oude Stravinsky hoe zijn impressario Diaghilev reageerde toen hij voor het eerst de stampende dissonante akkoorden te verduren kreeg.

Luisteropdracht ritme #1: kun je nog tellen, tel dan mee…

Luister naar de volgende fragmenten, en probeer te bepalen of je ze in groepjes van 2, van 3 of van 4 kunt meetellen. Of meeklappen.  Luister naar de tel die het meest accent krijgt. Dat is vaak de eerste tel; vanaf daar kun je verder tellen. Omcirkel in het werkboek het juiste getal.

Fragment #1:

George Gershwin (1898 - 1937)

An American in Paris (1928)

An American in Paris - G. Gershwin
00:00 / 00:00

Fragment #2:

Henry Purcell (1659 - 1695)

Cold Song (uit opera ‘King Arthur' (1692)

Cold Song - Henry Purcell
00:00 / 00:00

Fragment #3:

Wolfgang Amadeus Mozart (1756 - 1791)

Kyrie uit Mis in C kl.t. KV427

Kyrie - WA Mozart
00:00 / 00:00

Fragment #4:

Mikhail Glinka (1804 - 1857)

Mazurka in c kl.t.

Mazurka - M. Glinka
00:00 / 00:00

Fragment #5:

Antonín Dvořák (1841 - 1904)

Serenade voor strijkorkest, deel II

Serenade voor strijkers - A. Dvořák
00:00 / 00:00

Fragment #6:

Johann Sebastian Bach (1685 - 1750)

Koraal uit de Matthäuspassion

Koraal - J.S. Bach
00:00 / 00:00

Fragment #7:

Béla Bartók (1881 - 1945)

Roemeense volksdans

Roemeense volksdans - B. Bártok
00:00 / 00:00

Fragment #8:

Joseph Haydn (1732 - 1809)

Symfonie nr. 6 in D gr.t. “De Morgen”, deel I

Symfonie nr. 6 - J. Haydn
00:00 / 00:00

Fragment #9:

Georg Friedrich Händel (1685 - 1759)

Sarabande in d kl.t.

Sarabande - G.F. Händel
00:00 / 00:00

Fragment #10:

Franz Schubert (1797 - 1828)

Impromptu op. 90 nr. 2

Impromptu - Franz Schubert
00:00 / 00:00
Luisteropdracht ritme #2: zoek het ritme 

Noem per fragment het instrument, of instrumenten, waar je het meest het ritme van de compositie in terughoort. Dat hoeft dus geen ritme-instrument te zijn!

Fragment #1:

Erik Satie (1866 - 1925)

Gymnopedie nr. 1 (orkestbewerking van C. Debussy)

Gymnopedie - Satie
00:00 / 00:00

Fragment #2:

Antonio Vivaldi (1678 - 1741)

Ouverture

Ouverture - Vivaldi
00:00 / 00:00

Fragment #3:

Pjotr Iljitsj Tsjaikofsky (1840 - 1893)

Slavenmars

Slavenmars - Tsjaikofski
00:00 / 00:00

Fragment #4:

Stravinsky (1882 - 1971)

Tango

Tango - Stravinsky
00:00 / 00:00

Jeroen Swarte
(06) 54674831
jeroen@klankzaak.nl

Nijmegen

KvK: 67817335
BTW: NL103421634B01
IBAN: NL13 ASNB 0942 8717 

© 2019 | gemaakt door de KlankZaak