Recensie: Triomf en tragiek der castraten

Nadat ik de laatste regels van dit boek heb gelezen, beluister ik op YouTube de enige geluidsopnamen die we van een castraat hebben, die van Alessandro Moreschi uit 1902. Vol verbijstering en een beetje ongeloof hoor ik een pathetische snikkende stem, eerder alt dan sopraan, waarin ik maar moeilijk de wereld kan terug horen die in het boek zo uitgebreid is beschreven. Na wat speurwerk lees ik op internet dat de meningen verdeeld zijn over deze opnamen: is het een stem in verval, of een zangstijl die we in onze tijd niet meer begrijpen? Nou was Moreschi 30 jaar lang eerste sopraan in de Sixtijnse kapel, in dienst van de kerk die de eerste en laatste werkgever van de ‘sopranisten’ was, en waar geen plaats was voor de virtuoze capriolen waar de grote castraten hun roem mee vergaarden in de hoogtijdagen van de Italiaanse barokopera. Die fantastische kunststukjes zijn voor onze oren voorgoed verloren gegaan, en daar kunnen we dus alleen nog maar over lezen. lees verder >>

Recensie: Beethoven – nieuwe onthullingen

Over Beethoven is genoeg geschreven. Zou je zeggen. Maar Beethoven-onderzoekers blijven nieuwe ontdekkingen doen, die leiden tot nieuwe inzichten, en dus ook tot nieuwe onthullingen. En voor een anekdote-jager als ondergetekende zijn dit leuke boeken om door te spitten, met deels bekend, maar ook onbekend materiaal dat steeds weer nieuw licht werpt op die fascinerende componisten. Overigens, zo recent is dit boekje ook al niet meer, dus wie weet is een aantal feiten ook al weer ingehaald door nieuw onderzoek. Maar goed, het is leuk om te lezen dat ‘Für Elise’ eigenlijk für Thérèse was gecomponeerd, en hoe dat zo kon gebeuren. Of hoe Beethoven met zijn verschillende soorten schetsboeken werkte, en hoe deze uitmondden in zijn uiteindelijke composities. En hoe één van die schetsbladen in Den Haag ligt, en de aanzet werd voor een cruciaal werk in Beethovens oeuvre. De 13 korte leesbare verhalen geven een prachtig inkijkje in het dagelijkse leven en werken van een van die componisten die door velen tot godheid is verheven, dat maakt de aanschaf er van meer dan waard. =&0=& Jos van der Zanden Uitgeversmaatschappij Haarlem – Holland 1993

Concert HGO: Bach en Van Wassenaer

Afgelopen weekend maakte ik mijn debuut bij Het Gelders Orkest, in de zogenaamde ‘randprogrammering’ van het concert ‘Bach en Wassenaer’. Over mijn aandeel kan ik kort zijn; super om te doen! Een week lang zingt de muziek van het concert door me heen, lees ik, spit ik, verzamel ik… totdat er een verhaal ontstaat. Het verhaal dat de verschillende onderdelen voor mij met elkaar verbindt, het verhaal dat de essentie van deze muziek raakt. En natuurlijk een verhaal dat leuk is om te vertellen, en om aan te horen. De laatste dagen breng ik alles samen in een prezi-presentatie, die me in staat stelt om alles in een beeld te vangen, in en uit te zoomen, en de foto’s, geluids- en filmfragmenten er in te plaatsen. Done! lees verder >>

Landons Mozart

Wolfgang Amadeus MozartWie zich in Wolfgang Amadeus Mozart wil verdiepen kan eigenlijk niet om het werk van H.C. Robbins Landon heen. Zijn belangrijkste Mozartbiografie (hij schreef nog wat aanvullende boekjes) draagt als titel simpelweg de naam van de componist, met als ondertitel ‘Volledig overzicht van zijn leven en werk’. Dat laatste is voor iedere biografie, hoe gedegen ook, een vrijpostig statement; er zullen altijd feiten blijven opduiken waardoor de inzichten aangaande leven en werk van iemand weer veranderen.
Verwacht geen roman. Verwacht geen geromantiseerd beeld van een componist die, wat levensloop en vooral levenseinde betreft, zeer tot de verbeelding spreekt. Mozart het wonderkind, Mozart de jolige jongen, Mozart die door vergiftiging voortijdig aan zijn einde kwam, Mozart die door duistere machinaties op zijn sterfbed nog zijn eigen requiem lag te componeren.
Het boek beschrijft in verschillende hoofdstukken aspecten die Mozarts leven vormden. lees verder >>

Wie is er bang voor nieuwe klanken?

Ik ben altijd benieuwd naar iemands persoonlijke ervaringen met muziek, en iemands ontmoetingen met muzikale mensen. Zeker als die mensen muzikale grootheden zijn, die groot geworden zijn door hun bijzondere muzikale zoektochten, en die daardoor weer anderen tot grootsheid weten te brengen. De Duitse dirigent Ingo Metzmacher geniet inmiddels zelf bekendheid, zeker hier in Nederland vanwege zijn aanstelling als vaste dirigent van De Nederlandse Opera. Maar hij profileert zich ook als ambassadeur van 20ste eeuwse muziek, en daartoe schreef hij het boekje ‘Wie is er bang voor nieuwe klanken?, met als ondertitel Persoonlijke ontmoetingen met de muziek van de twintigste eeuw. En persoonlijk is het. Metzmacher leeft zich zelfs literair uit in poëtische taal, waarmee hij bijna op een muzikale manier uitdrukking geeft aan de ervaring van muziek. Nieuwsgierigheid, bewondering, fascinatie, schoonheid.. alles komt langs. Een willekeurige alinea, hier over het eerste deel van de eerste symfonie van Mahler: lees verder >>

Componisten van deze tijd

Waar de grote overzichten van de muziekgeschiedenis het een beetje laten afweten, daar pakt Griffiths’ Componisten van deze tijd het juist op. Met als ondertitel ‘Overzicht van de moderne muziek’ schreef hij een niet al te lijvig maar toch redelijk compleet boekje. Hoewel het al uit 1980 stamt, grijp ik er toch nog regelmatig naar; niet zo zeer voor specifieke informatie, maar meer om te grasduinen en me op ideeën te laten brengen.
Luisterideeën, cursusideeën.
Ik ben gek op informatie, maar raak pas echt geïnspireerd als die informatie geduid wordt, dat wil zeggen: als er creatief en prikkelend verband wordt gelegd tussen alle brokjes informatie. Pas dan ontstaat er een geheel dat niet alleen door een tijdbalk gedefinieerd wordt, maar eerder door causaliteit, of door menselijk streven, of zelfs door bizarre spelingen van het lot.
De informatiedichtheid in ‘Componisten van deze tijd’ is hoog, en verkent al deze verbanden, zonder in interpretatief moeras te verzanden. Griffith doorspekt de tekst met verwijzingen naar concrete werken en citaten van (meestal) componisten. Met leesbare vaart beschrijft hij stromingen en invloeden van de 20ste eeuwse muziek, beginnend bij de laatromantische erfenis, dan naar de eerste atonaliteit, neoclassicisme, serialisme, elektronica, aleatoire. Er is zelfs een hoofdstuk gewijd aan de Nederlandse muziek. Dit alles opgeleukt met afbeeldingen van componisten en handschriften. Achterin dan nog de bronvermeldingen, een uitgebreide discografie (leuk voor nieuwe luisterideeën),  en een heel compleet register die een gerichte zoektocht naar informatie wat makkelijker maken.
Alleen nog tweedehands verkrijgbaar, maar voor € 9,- erg de moeite waard.
lees verder >>

De taal van muziek

Als je wat gedachten aangereikt wil krijgen over muziek als fenomeen, dan is ‘Welke taal spreekt de muziek?’ misschien een aanrader. Het boekje bevat muziekfilosofische beschouwingen van verschillende auteurs die allemaal hun sporen verdiend hebben op het terrein van filosofie, taalkunde, ontologie en praktische muziekbeoefening. De verzameling essays is samengesteld en geredigeerd door Erik Heijerman en Albert van der Schoot, die zich daarnaast ook inhoudelijk niet onbetuigd laten. lees verder >>

In de Spiegel van zijn Tijd

Soms is onze plek in de geschiedenis niet erg benijdenswaardig. Je kunt als liefhebber van klassieke muziek, en als bewonderaar van de componisten die die muziek creëerden alleen maar terugblikken de geschiedenis in. Als we meer willen weten zijn we afhankelijk van biografieën, analyses en commentaren. Heel interessant, zeker als de biograaf of wetenschapper dingen weet te vertellen en verbanden weet te leggen waar je zelf nooit op had kunnen komen.
Citaten, ook in een biografie, zijn van onschatbare betekenis. Ze geven ons een (zo min mogelijk) gefilterd en geïnterpreteerd beeld van iemand; een soort observatie uit de eerste hand, die het zelfs zonder contextuele duiding zou kunnen stellen.
De boekjes van ‘In de Spiegel van zijn Tijd’ (uitgeverij J.H. Gottmer) bewijzen op die manier hun waarde. Ieder exemplaar is gewijd aan één componist, die min of meer chronologisch in beeld gebracht wordt aan de hand van citaten van tijdgenoten. Uitspraken van familie, vrienden en collega’s zijn bij elkaar geplaatst en geven de hoofdpersoon een diepte en detail die je op een andere manier niet bereikt. De samenstellers hebben zich redactioneel beperkt tot enige uitleg over de personen die aan het woord zijn, en welke relatie ze hadden tot de componist. Voor zover ik weet zijn ze te krijgen van Berlioz, Mahler, Debussy, Satie, Stravinsky en Gershwin.
Een prachtige aanvulling op grotere biografieën. De boeken in deze reeks zijn vaak tweedehands te krijgen voor rond de € 10,- per deel. lees verder >>