Gezien

Recensies van opera’s, films, documentaires…

Een prachtige avond met Iris Hond

Een zachte avondtemperatuur, een kleurrijk podium tegen het donkerende groen van de Goffert, een innemende Iris Hond met haar prachtige muziek… dat waren een paar van de ingrediënten die dit concert tot een bijzondere belevenis maakten. Omdat ik als activiteitenbegeleider werk bij de RIBW Nijmegen en Rivierenland had ik de kans om er bij te zijn.

Want Iris Hond bracht niet alleen muziek, hoewel dat al een avond van onze aandacht waard zou zijn. Met haar ‘band’ van voornamelijk strijkers en een percussionist kregen we een mix van instrumentale nummers, eigen songs en klassieke hoogstandjes. Haar stem deed denken aan Norah Jones, maar dan donkerder, doorleefder, en was een mooie combinatie met de rijke soms zelfs schrijnende klanken van de muziek. Dat ze haar stiletto-pumps meteen na opkomst uitschopte en blootsvoets achter de vleugel zat past helemaal in dat beeld. lees verder >>

KlankZaak in de Gelderlander!

Hoera, er staat een interview met mij in de Gelderlander. Door Mirjam van Zelst, in de rubriek ‘Uit & Thuis’, waarbij het accent ligt op mijn eigen muzikale passies en daaruit voortvloeiende voorkeuren voor concertbezoek.
Het mocht uitdrukkelijk geen reclame zijn voor mijn KlankZaak, maar ik hoop toch op een wervend effect natuurlijk!
Aan de gedrukte versie is niets meer te corrigeren, maar hier neem ik toch even de gelegenheid om wat klein foutjes recht te zetten: waar het gaat over ‘Schuberts cantates’ moet natuurlijk staan ‘Schuberts liederen’, en het Engelse Glyndeborne spellen we in werkelijkheid Glyndebourne. Zo, nu kan de rode pen weer de kast in.
Veel leesplezier, en reacties zijn welkom! lees verder >>

Recensie: Triomf en tragiek der castraten

Nadat ik de laatste regels van dit boek heb gelezen, beluister ik op YouTube de enige geluidsopnamen die we van een castraat hebben, die van Alessandro Moreschi uit 1902. Vol verbijstering en een beetje ongeloof hoor ik een pathetische snikkende stem, eerder alt dan sopraan, waarin ik maar moeilijk de wereld kan terug horen die in het boek zo uitgebreid is beschreven. Na wat speurwerk lees ik op internet dat de meningen verdeeld zijn over deze opnamen: is het een stem in verval, of een zangstijl die we in onze tijd niet meer begrijpen? Nou was Moreschi 30 jaar lang eerste sopraan in de Sixtijnse kapel, in dienst van de kerk die de eerste en laatste werkgever van de ‘sopranisten’ was, en waar geen plaats was voor de virtuoze capriolen waar de grote castraten hun roem mee vergaarden in de hoogtijdagen van de Italiaanse barokopera. Die fantastische kunststukjes zijn voor onze oren voorgoed verloren gegaan, en daar kunnen we dus alleen nog maar over lezen. lees verder >>

Recensie: Concert ‘Creator/Destroyer’

Alles kan een onderwerp zijn voor een verhaal. Meestal is dat de liefde, daar kun je nu eenmaal veel kanten mee op. Maar de klarinettist en componist Maarten Ornstein wijdde samen met schrijfster Dana Linssen een compositie aan de wetenschap, en liet zien dat je daar ook alle kanten mee op kan. Een caleidoscopische muzikale bespiegeling rond het Higgs-deeltje, het kleinste deeltje dat na een lange zoektocht in 2012 gevonden zou zijn in het Zwitserse CERN, samengebracht en bezongen in een ‘Deeltjes-cantate’. lees verder >>

Concert- en opera-inleidingen

Inleiding in de Schouwburg Nijmegen bij de opera 'De Parelvissers' van Bizet, oktober 2014

Inleiding in de Schouwburg Nijmegen bij de opera ‘De Parelvissers’ van Bizet, oktober 2014

Komend seizoen (’15/’16) verzorg ik weer een aantal inleidingen bij concerten (van Het Gelders Orkest) en opera’s (van Keizer Karelpodia Nijmegen). Hieronder zet ik ze even op een rij:

15 oktober: Verdi – Aida, Schouwburg Nijmegen
5 november: Vivaldi – De 4 jaargetijden, Hanzehof Zutphen
20 novemberVivaldi – De 4 jaargetijden, Cultura Ede
19 januari: Lavinia Meijer, Musis Sacrum Arnhem
2 maart: Verdi – Il Trovatore, Schouwburg Nijmegen
9 april: Strauss – ‘Also sprach Zarathustra’ (oa), De Vereeniging Nijmegen
15 april: Strauss – ‘Also sprach Zarathustra’ (oa), Wilminktheater Enschede
18 april: Danish String Quartet (Haydn en Schnittke), Musis Sacrum Arnhem
23 mei: Jonathan Biss (piano, Beethoven en Schönberg), Musis Sacrum Arnhem lees verder >>

Concert HGO: Bach en Van Wassenaer

Afgelopen weekend maakte ik mijn debuut bij Het Gelders Orkest, in de zogenaamde ‘randprogrammering’ van het concert ‘Bach en Wassenaer’. Over mijn aandeel kan ik kort zijn; super om te doen! Een week lang zingt de muziek van het concert door me heen, lees ik, spit ik, verzamel ik… totdat er een verhaal ontstaat. Het verhaal dat de verschillende onderdelen voor mij met elkaar verbindt, het verhaal dat de essentie van deze muziek raakt. En natuurlijk een verhaal dat leuk is om te vertellen, en om aan te horen. De laatste dagen breng ik alles samen in een prezi-presentatie, die me in staat stelt om alles in een beeld te vangen, in en uit te zoomen, en de foto’s, geluids- en filmfragmenten er in te plaatsen. Done! lees verder >>

De Tiende van Tijl

20140412-082018.jpgIk zag gisteren het programma ‘De Tiende van Tijl’, dat al weer zijn derde seizoen is ingegaan. Ik heb het eerlijk gezegd nooit gevolgd, heel af en toe een fragmentje gezien. Tijd is altijd een goed excuus; ik kijk op dit moment bijzonder weinig TV, en dat bedoel ik niet snobberig – ik vind TV soms erg leuk. Maar ‘De Tiende van Tijl’ was me een keer in het verkeerde keelgat geschoten… ze toonden namelijk de bekende politiefoto uit 1940 van Stravinsky waarin hij mishandeld lijkt, met het verhaal dat hij gearresteerd en opgesloten was omdat hij het volkslied had gemarteld (en uitgevoerd). Het volkslied-incident echter vond plaats in 1944… dus hoe en waarom de foto gemaakt is weten we niet, maar niet vanwege dat incident. Dat heb ik niet van een erudiet specialistisch boekwerkje uit 1959 dat nergens meer te krijgen is, dat staat gewoon bovenaan je google-search als je ‘Stravinsky arrested’ intypt. Dat vind ik nogal dom van zo’n TV programma. Want hoe waardevol het ook is om achtergronden van klassieke muziek met smeuïge anekdotes te larderen, en op die manier te ontsluiten voor een groter en breder publiek, doe dat alsjeblieft niet met halve onwaarheden. Er zijn genoeg spannende en sappige verhalen, daar heb je geen verzinsels voor nodig.
Maar goed, ik gaf het graag een nieuwe kans. Ik ben bovendien zo arrogant om Tijl als een collega te zien, samen op de bres (lees: het podium) voor klassieke muziek! Gaaf!
Al met al vond ik het een teleurstelling. Van het openingsverhaal over de Mondscheinsonate van Beethoven wordt meteen al toegegeven dat het een verzinsel is, en verderop wordt van Shostakovitsj gezegd dat hij onder het Stalinistisch regime ‘wist dat hij verraden zou worden, en zich handig door de ellende heen manouvreerde’. Klinkt lekker stoer, maar ik vind dat een wel heel grove versimpeling van een leven dat werkelijk geteisterd is geweest door Stalins psychologische terreur, die Sjostakovitsj een aantal keer aan de rand van zelfmoord heeft gebracht.
Het programma is te kort. Er moeten in hoog tempo composities besproken en gespeeld worden, en het gevolg is dat het zonder lijn van hot naar her gaat. Geen enkele componist of compositie wordt meer dan vederlichtjes aangestipt, zodat ik me niet kan voorstellen dat er iets van beklijft. In de vooraankondiging werd gezegd dat er aandacht aan Nederlandse componisten zou worden besteed, en inderdaad is er een portretje van Julius Röntgen te zien, voorzien van enkele wapenfeiten, maar de enige muziek die er van te horen is (een strijkkwartet uitgevoerd door het Matangi) wordt weggepraat door Tijls voice-over. Weer niks gehoord, laat staan begrepen.
Dan volgt er een eerste aflevering van een wedstrijdje ‘Bumble-bee’ spelen, “wie kan ‘m het snelst?”. Er wordt afgesloten met de aria “Ombra Mai Fu” uit de opera ‘Serse’ van Händel (gezongen door een sopraan, oorspronkelijk voor mannelijke coutertenor); het moet een hit worden volgens Tijl.
Ik weet het niet. Zelf vind ik het ook een uitdagende opdracht om de verhalen van de klassieke muziek op een dynamische manier te brengen, en daarbij de eigentijdse toon en middelen niet te schuwen. Maar in de ‘Tiende’ sneuvelt wel erg veel van de inhoud. En als in dit verband ‘inhoud’ als iets saais klinkt, dan voeg ik daar meteen bij dat die inhoud, de verhalen, de context, de verbanden, de biografieën de muziek alleen maar leuker en interessanter maken. En hoewel het programma de indruk wekt juist die verhalen achter de muziek over het voetlicht te willen brengen, blijft het in feite op dat punt ernstig in gebreke. Wat er verteld wordt zegt weinig, en klopt ook nog eens regelmatig niet.
Dus: voor wie meer wil weten…. schrijf je in voor een cursus van de Klankzaak! 🙂 lees verder >>

Liveblog van een onvoltooid concert

20131219-070733.jpg17.50 uur: de buurvrouw staat aan de deur met haar abonnement van de kamermuziekserie in de Vereeniging. Ze kan niet naar het concert van die avond; of ik belangstelling heb.
“Wat is het?” vraag ik natuurlijk.
“Broer en zus Stotijn”, antwoordt ze.
“Doe ik!” zeg ik meteen.
Het is bijzonder om broer Rick Stotijn (contrabas) en zus Christianne (mezzo-sopraan) samen op het podium te zien. Samen met pianist Joseph Breinl vormen ze vanavond een trio, met een rond contrabas en zang geformeerd programma van Bottesini, Ravel, Glinka voor de pauze, en na de pauze een aantal modernen waarvan ik alleen Michel van der Aa ken. lees verder >>

De Vijfde van Mahler

20131216-211315.jpgIk ontdekte pas op het nippertje dat de vijfde symfonie van Mahler op het programma stond, uitgevoerd door Het Gelders Orkest/Nederlands Symfonieorkest onder leiding van Ed Spanjaard. Cool! Ik kon me thuis even losmaken, bemachtigde nog een van de nog ruim voorradige toegangskaarten, en zat een uurtje later in een overvol zaaltje naar de inleiding te luisteren die verzorgd werd door een orkestlid.
Van die inleiding werd ik niet veel wijzer, helaas.
Maar de uitvoering was prachtig. Mahlers muziek in het algemeen, en deze symfonie in het bijzonder, bestaat uit tegenstellingen. Letterlijk levensgrote contrasten die je als luisteraar om de oren slaan, en die je maar beter gewoon kan ondergaan. En om dat te ondergaan is een live-uitvoering nog altijd onovertroffen, hoe goed de CD’s (of lossless-downloads) ook mogen zijn tegenwoordig. Je kunt je zelfs afvragen of een sublieme CD-opname opweegt tegen een mindere live-uitvoering… wie zal het zeggen?
Maar zoals gezegd, de contrasten in de symfonie doen je heen en weer slingeren. Meteen in het eerste deel al, na de bekende opening van de solotrompet (het reveille), wordt de duistere begrafenismars afgewisseld met een prachtige lyrische melodie; het geeft meteen het gevoel dat wát er ook mooi is in het leven, het ook altijd bedreigd is en het geluk zomaar voorbij kan zijn. De toon is onmiddellijk gezet.
En dat gaat ruim een uur door. Willem Mengelberg, de vriend van Mahler die als dirigent de Nederlandse première van de Vijfde voor zijn rekening nam, gaf de woorden van Mahler over de symfonische stemmingswisselingen weer (titels dik gedrukt, aantekeningen cursief): lees verder >>

Aida in Nijmegen

20131130-135726.jpgOpera in Nijmegen; eens in de paar maanden valt het genoegen ons ook in het verre Nederlandse oosten ten deel. Met de Weense ‘opera-fixe’ nog vers in de herinnering voelde het wat provinciaals aan, maar ik verheugde me er op. En dan Aida: romantisch, meeslepend, italiaans.. ik zat helemaal klaar om me er aan over te geven.
Maar Aida is ook een gekostumeerd verhaal waar geen regisseur om het hoge ‘Egypte-gehalte’ heen kan, en zich veroordeeld ziet tot de traditionele hiëroglyfische sfeer, waarin zwarte bloempotkapsels, hagelwitte geplooide tenues en ankh-kruizen niet weg te denken zijn. Misschien dat alleen een regisseur als Pierre Audi het voor elkaar zou krijgen om de enscenering te abstraheren en te moderniseren, en me het gevoel te geven dat ik op dat moment in Egypte ben, of beter: dat het Egypte van Aida op dat moment in míj is. De afstand tussen mij en de hoofdpersonen Aida, Radames en Amneris bleef heel groot, en liet zich alleen verkleinen door mijn ogen dicht te doen. De muziek! Als je naar opera gaat kijken, blijkt luisteren toch het meest essentieel.
In de muziek gebeurt alles. De liefdes, angsten, jaloezieën, twijfels, heldhaftigheden, berustingen. Het hele palet aan emoties baant zich een weg door je heen, en maakt iedere visuele tekortkoming vergeeflijk.
Radames was niet bepaald de jonge krachtige god die ik me er bij voorstelde, maar toen hij zong maakte het niet meer uit. De dans-scenes waren wat stijfjes, de ensemblescenes wat statisch, maar de krachtige koren overbrugden mijn afstand tot het podium moeiteloos. De groepsscenes leken wat overgeregisseerd, terwijl de dialoogscenes juist wat te weinig waren vormgegeven. De spanning in de muziek zag ik niet terug in de mis-en-scene, waar de personages maar wat liepen rond te lopen, zo nu en dan hun teksten reciterend. Hoeveel bedreigender zou Amnaris zijn als ze vlak achter Aida blijft staan, haar jaloerse adem letterlijk in Aida’s nek, terwijl ze haar verdenkingen van de geheime liefde tussen Aida en Radames uitspuwde?
Maar nogmaals, met de ogen dicht maakt het niet uit. De muziek is de beste verteller. lees verder >>