Festival zondag 1 juni: Valkhof Klassiek

20140510-222335.jpgEr staat een uniek festival op stapel in Nijmegen.
Zijn er nog niet genoeg festivals in Nijmegen dan? Zeker niet, want een festival gewijd aan klassieke muziek hadden we nog niet. Nu is het zo ver! Op zondag 1 juni zal overal in het unieke Valkhofkwartier live klassieke klinken. Blaasensembles, strijkkwartetten, zangers en zangeressen, koren en orkesten… En dat alles gratis!
Voor meer informatie verwijs ik iedereen graag naar de festival-website www.valkhofklassiek.nl

Natuurlijk zal ook de KlankZaak een aandeel leveren. Midden op het Valkhof wordt een kleine collegezaal gebouwd, nouja, een half-open tent. Daarin de bekende middelen: speakers, beamer, mijn trouwe macbook…. en stoeltjes voor iedereen die plaats wil nemen.   Voor een mini-lezing over muzikale onderwerpen die met het festival te maken hebben. Iedereen kan ook vragen stellen over de werken die op het festival te horen zijn. En ook andere vragen zijn welkom.

Daarnaast zal ik ook de musici inleiden door iets te vertellen over wat ze gaan spelen, in 60 seconden.
Ik hoop iedereen daar te zien!

 

Gratis cursus?

20140429-092118.jpgWie wil er nou geen gratis cursus van de KlankZaak? Retorische vraag, en mail me maar niet als je géén belangstelling hebt.
Maar…. voor wie wèl belangstelling heeft is het volgende concept misschien een leuk idee.

 

 

 

Stel:

  1. je hebt een huiskamer of andere ruimte die geschikt is voor een bescheiden groep van ongeveer 10 personen.
  2. je zou het leuk vinden om met die vrienden, collega’s, hobbygenoten één of meerdere avonden een interessante cursus te krijgen over klassieke muziek…
  3. je bent in staat om die club mensen bij elkaar te brengen

… dan krijg je zelf de cursus gratis en voor niks!

De inhoud en lengte en tijdstip van zo’n cursus is volledig in overleg, mits het maar met klassieke muziek te maken heeft.

  • Geschiedenis van het symfonieorkest in 6 avonden? Geen probleem!
  • Eenmalige voorbereiding op concertbezoek? Zeg maar welk concert!
  • Meer fundamenteel inzicht krijgen in de bouwstenen van muziek: melodie, harmonie en ritme in 3 avonden? Goed idee!
  • In 4 avonden dieper ingaan op de Ring van Wagner? Graag!
  • Een luisterdag op relaxte locatie, inclusief heerlijke lunch? Hoe fijn is dat!
  • Overzichtscursus over het repertoire voor strijkkwartet in 7 keer? Mooi idee!
  • Analyse van 3 Bach-cantates in 3 bijeenkomsten? Schitterend…

Iedere belangstelling, fascinatie of idee kan uitgewerkt worden tot een of meerdere inspirerende avonden.
En hoe mooi is het om muziek in huiselijke sfeer te beleven, samen met vrienden en kennissen!
De cursus is standaard opgetuigd met speciaal ontwikkelde digitale presentatie met veel beeldmateriaal, en een voor de cursus geschreven hand-out of boekje. Gemiddeld kost een cursus per cursist per avond €15,- inclusief cursusmateriaal, afhankelijk van thema en wensen.
De cursus is voor de host/contactpersoon/organisator gratis (1 persoon), inclusief een kennismaking ‘op locatie’ vooraf, en uitwerking van de details via de mail.

 

Alma Mahler in Domus Magnus

20140416-055955.jpg

Alles lijkt aardig volgens plan te gaan. Niet dat ik een echt plan had, maar ik bedoel dus eigenlijk dat het lekker gaat. Ik zoek en vind steeds nieuwe mogelijkheden om mijn verhalen over klassieke muziek te vertellen. Met die gedachte kan ik op een locatie of organisatie af stappen, met de vraag of er iets van een samenwerking mogelijk is.
Zo ook met het ‘Domus Magnus’, een prachtig gelegen en karakteristiek gebouw met luxe appartementen voor ouderen… niet lang geleden stond het nog te verkommeren als afgedankt schippersinternaat, en liep ik net als de rest van Nijmegen hoofdschuddend en likkebaardend langs, terwijl ik me een voorstelling maakte van wat-ik-niet-allemaal-zou-kunnen-realiseren in een dergelijk gebouw!
Nou, inmiddels heeft het pand dus een bestemming, en start ik er een activiteit van mijn eigenste KlankZaak. Alsof er toch een klein stukje van dat droompje uitkomt!
Goed, contact gezocht, afspraak gemaakt, voorstel gedaan, datum geprikt: 18 mei.
En wat staat er op het programma?
18 mei!
Even zoeken op internet levert altijd leuke wist-je-datjes op. Er zijn websites gewijd aan historische gebeurtenissen op elke dag van het jaar. Zoek een paar van die websites op, tiep ’18 mei’ in, en er ontstaat een aardig rijtje met geschiedkundige feitjes die voor mijn KlankZaakje heel relevant zijn.
Een greep uit de gebeurtenissen op 18 mei:

  • 1897: Dukas’ Tovenaarsleerling gaat in première, grappig stuk, zou ik in moeten duiken.
  • 1917: Het ballet van Satie, Picasso en Massine Parade gaat in première – schitterende gebeurtenis!
  • 1854: geboorte van Bernard Zweers, Nederlands componist… kan interessant zijn, maar is moeilijk weinig werk van te krijgen
  • 1919: geboorte Margot Fonteyn, de beroemde ballerina. Balletmuziek, genoeg mee te doen, maar de relatie met haar persoon zou al snel op de achtergrond raken.
  • 1909: overleden Isaac Albéniz, Spaans componist, kan een idee zijn.
  • 1980: Ian Curtis overleden, frontman van Joy Division, buiten het bestek van de KlankZaak.
  • 1949: Rick Wakeman, invloedrijk toetsenist in de progressieve rock, helaas ook buiten mijn bestek. Voorlopig.
  • 2012: overleden Dietrich Fischer-Dieskau, legendarische Duitse lied- en operazanger (en kettingroker), voldoende voor uren prachtige muziek.
  • 1804: Napoleon roept zichzelf uit tot keizer, wat voor Beethoven de aanleiding was de opdracht van zijn derde symfonie Eroïca aan Napoleon te verscheuren. Ingrijpende gebeurtenis die een mooie schets van Beethoven en zijn tijd zou kunnen opleveren.
  • 1911: Gustav Mahler blaast zijn laatste adem uit, met de laatste woorden: “Mozart… Mozart…”
  • 1883: geboortedag Walter Gropius, invloedrijk architect…

Huh?! Wat doet architect Gropius in dit rijtje?
Mahler was getrouwd met Alma Schindler, later Alma Mahler. In 1915 trouwde zij met, jawel, Walter Gropius. En dat waren niet bepaald de enige mannen in haar stormachtige leven.
Wie was deze Alma Maria Mahler Gropius Werfel? De koningin van Wenen, zelf componiste…
Zij zal centraal staan in deze anderhalf uur durende cursus van de KlankZaak, waarin een beeld geschetst wordt van het leven van Gustav en Alma Mahler, tegen de Weense achtergrond aan het begin van de 20ste eeuw.

Mijn Matthäus-luisterlezing

20140411-073048.jpgWow! Dat was een mooie avond! Mijn luisterlezing over de Matthäus-Passion in die unieke sfeervolle St Nicolaaskapel op het Valkhof.
Het was stressen vooraf, altijd meer dan je wil. Ik was ook nog in datzelfde weekend als componist betrokken bij het ‘48 hour film festival‘, fantastisch om te doen, maar als ik het anders had kunnen plannen had ik dat natuurlijk gedaan!
Maar toch, als de knop eenmaal omgaat, en er zo’n 35 belangstellenden voor je zitten, dan is er niets anders meer.
De wereld van de Matthäus, de wereld van Bach, de wereld van de religie en de muziek die daar zo sterk door geïnspireerd is. Merkwaardig toch dat ik als overtuigd atheïst bijbelcitaten sta voor te lezen, en oprecht een beeld wil schetsen van een componist die naast een mythisch en briljant kunstenaar ook een diep gelovig mens was, voor wie de basis van dit oratorium in zijn onvoorwaardelijke toewijding aan de kerk lag. De basis van al zijn werk, religieus of niet…. Soli Deo Gloria zoals hij onder veel van zijn composities schreef.
Het is mijn streven om de cursussen en lezingen in omgevingen te doen die door hun sfeer of historie ook een factor worden in de beleving van het verhaal en van de muziek. Religieuze muziek in een religieuze omgeving dus. Middeleeuwse muziek in een kasteelzaaltje. ‘Muziek & Natuur’ in een weelderige tuin. Enzovoort.
Hoe dan ook, naar de reacties in de pauze en achteraf te oordelen vond iedereen het een mooie en interessante avond. Hopelijk biedt het speciaal voor de gelegenheid geschreven boekje nog wat extra handvaten om meer van de Matthäus-Passion te begrijpen en te genieten.
Volgend jaar de Johannes-Passion?

 

Cursus in de huiskamer

20140307-061409.jpgDe afspraken zijn gemaakt, de voorbereidingen in gang gezet: op aanvraag verzorg ik de cursus ‘Muzikaal Verhaal’ in besloten huiselijke kring. Het deelnemende publiek zal bestaan uit een groep vrienden die geïnteresseerd zijn. Een aantal van hen ken ik, een aantal niet. Naast dat het me wat organisatie uit handen neemt (handig!), vind ik het een ideale vorm en omgeving om mijn verhaal over het voetlicht te brengen.
Klassieke muziek lijkt soms het domein van professionele musici, die, statig gekleed, op grote en afstandelijke podia hun kunst ten gehore brengen. Een beeld dat ver af staat van het muziekmaken met elkaar, met vrienden, en daar in losse sfeer van genieten. Toch is veel klassieke muziek vooral in die huiselijke sfeer ontstaan, zeker nadat die zich van de kerk als enige opdrachtgever had ontdaan.
In de ruimte optrekjes van de aristocratie, waar niet zelden de heer en vrouw des huizes muziek maakten, en het beluisteren van (natuurlijk live) muziek een belangrijk tijdverdrijf was. Voorbeelden genoeg: Bach werkte rond 1720 voor Prins Leopold van Anhalt-Köthen, of eigenlijk waren het goede vrienden. Bach kreeg van Leopold alles wat hij nodig had om te componeren wat hij wilde, want de prins was gek op zijn muziek. Totdat de nieuwe liefde van Leo roet in het eten gooide door haar ‘oppervlakkige smaak’. Einde vriendschap, jammer.
Ander voorbeeld dan: Joseph Haydn aan het hof van werkgever en vriend Nikolaus Esterhazy. Nikolaus speelde ‘barytone’ (een soort laag strijkinstrument dat nu niet meer bespeeld wordt), en Haydn componeerde 175 werken voor het instrument, voor Nikolaus, waarbij hij vriendschappelijk rekening hield met de wat beperkte speelvaardigheid van Nikolaus. Maar wat een plezier zullen ze hebben gehad bij het spelen van die werken, waarbij Haydn de partij van altviool op zich nam.
Voor diezelfde Haydn schreef de jonge Mozart in 1785 zes fantastische strijkkwartetten, als blijk van zijn waardering voor de componist Haydn, en vooral van zijn vriendschap voor ‘papa Haydn’, zoals hij hem noemde. Ze zijn voor het eerst uitgevoerd in de huiskamer van Mozarts appartement in Wenen, in het bijzijn van de oude meester, Wolfgang en zijn vrouw Constanze, en Mozarts vader Leopold.

In die jaren was het bespelen van muziek al lang geen privilege meer van de elite. De werkende (en goedverdienende) middenklasse had muziek ook tot favoriet tijdverdrijf gekozen. Dochters gingen op pianoles, en er werd gezongen aan de keukentafel.
Als laatste voorbeeld neem ik de ‘Schubertiades’, maar dat betekent niet dat er niet meer voorbeelden zijn! De Schubertiades… daar had ik graag bij geweest! Avonden in salons, huiskamers, koffiehuizen, waar vrienden en bekenden samenkwamen om samen muziek te maken, en naar elkaars muziek te luisteren. Schubert aan de piano, die muziek van zichzelf en anderen ten gehore brengt. Maar that was then, and this is now.
Hoe dan ook, de huiskamer lijkt me een perfecte ambiance om samen muziek te beluisteren en te beleven, er meer van te weten te komen, ervan te genieten.
Ook zin in een huiskamercursus? Laat maar weten!

PS: hoe leuk zou het zijn om een huiskamerfestival te organiseren met klassieke muziek? Een soort StuKaFest maar dan met strijkkwartetten en Winterreises? Een nieuwe loot aan de tak van ITATI? Hmmmm…. makes me think! 

Catharina Jansen in de cursus

20131230-084400.jpgIn mijn cursus laat ik zo veel mogelijk muziek horen, hoewel de tijd beperkt is. Ik maak daarbij gebruik van opnamen die ik in mijn bezit heb, en ook vaak van filmmateriaal met live-uitvoeringen. Die heb ik in de loop van de tijd verzameld, opgenomen van televisie, of van youtube gehaald.
In de cursusruimte staat ook een piano, waar ik af en toe gebruik van maak voor voorbeeldjes. Het geeft me de mogelijkheid om noot voor noot bijvoorbeeld een themaatje te laten horen, of het beroemde ‘Tristan-akkoord’ van Wagner, zodat iedereen goed kan onderscheiden waar het om gaat en wat er gebeurt.

Voor 9 januari 2014 bereid ik een avond voor over ‘het lied’, onder de titel Vertel, vertel!.
Hoe blij ben ik dat ik Catharina Jansen bereid heb gevonden om mee te werken aan deze avond!
Een klein uur lang zullen we samen één lied van Schubert (ik zeg nog niet welke 🙂 ) voorspelen, zingen, en vervolgens respectvol binnenstebuiten keren. Onafhankelijk van mechanische middelen kunnen we ons licht laten schijnen op details in het lied, om ze nog een veel beter beeld te krijgen van Schuberts bijzondere gave (ik weet geen beter understatement) om een tekst muzikaal tot leven te laten komen.
Catharina en ik kennen elkaar al enige tijd, en we hebben al een paar keer muzikaal samengewerkt. Ze geeft concerten, lessen, zangweken. Ik vind dat ze prachtig zingt, dus is het een genot om haar met de piano te kunnen begeleiden.
Lees meer over haar op haar eigen website www.catharina-jansen.nl.

Ik heb er helemaal zin in!

Experiment

Zo’n luistercursus is erg leuk, maar aan één belangrijk onderdeel kom je eigenlijk niet toe: muziek luisteren. Natuurlijk laat ik allerlei fragmenten horen, maar als ik er al niet doorheen klets om de cursisten nog ergens extra op te wijzen, dan geef ik toch voor- en achteraf veel informatie erbij. Daar is zo’n cursus ook uitdrukkelijk voor bedoeld, maar de onbevangen luisterhouding is daarmee wel in het geding.

Daarom bedacht ik het volgende cursusonderdeel. Ik geef iedere cursist een CDtje mee naar huis, met daarop één (hoogstwaarschijnlijk) onbekend stuk muziek van ongeveer 5 minuten. De cursist weet niet waar hij naar luistert. De vraag is om dat 1 x per dag te luisteren, met onverdeelde aandacht. Niet vaker als je ‘t mooi vind, niet minder vaak als je ‘t lelijk vindt.
Niet zelden worden onze oordelen over wat we wel en niet mooi vinden gevormd op basis van één keer luisteren; als we er niet direct iets (herkenbaars) in horen luisteren we het namelijk niet nog een keer. Tenminste niet vrijwillig. Terwijl veel muziek ook een kwestie van ‘acquired taste’ is, waar je pas na meerdere keren luisteren affiniteit mee ontwikkelt.
De lengte van 5 minuten is lang genoeg om wat te laten gebeuren: lang genoeg om het stuk pas na een paar keer luisteren te overzien, lang genoeg om iedere keer weer nieuwe dingen te ontdekken, lang genoeg om even voor te gaan zitten. Maar ook kort genoeg om dagelijks in te kunnen passen, en kort genoeg om niet te zeer een opgave te worden als je het stuk niets vindt.
Ik ben benieuwd wat de ervaringen worden. Of ze grote verschillen gaan merken in beleving op de eerste en laatste dag. Of het uitmaakt in welke stemming je luistert. Wat de onverdeelde aandacht teweegbrengt. Nu nog een goeie manier bedenken om dat in de loop van de twee weken bij te houden, zonder dat het te schools wordt.

Downloads beschikbaar

20131020-213127.jpg

Dus… bij die cursussen komt heel wat materiaal voorbij. Tijdens de voorbereidingen, als resultaat van schrijfwerk, hand-outs, bladmuziek, interessante achtergrondartikelen.. Ik zet ze (deels) online, dan kunnen cursisten ze daar bekijken, downloaden. En anderen ook, als ze belangstelling hebben.
Het is allemaal zoveel mogelijk in PDF-formaat.

Klik hier om de downloads te bekijken.