Liveblog van een onvoltooid concert

20131219-070733.jpg17.50 uur: de buurvrouw staat aan de deur met haar abonnement van de kamermuziekserie in de Vereeniging. Ze kan niet naar het concert van die avond; of ik belangstelling heb.
“Wat is het?” vraag ik natuurlijk.
“Broer en zus Stotijn”, antwoordt ze.
“Doe ik!” zeg ik meteen.
Het is bijzonder om broer Rick Stotijn (contrabas) en zus Christianne (mezzo-sopraan) samen op het podium te zien. Samen met pianist Joseph Breinl vormen ze vanavond een trio, met een rond contrabas en zang geformeerd programma van Bottesini, Ravel, Glinka voor de pauze, en na de pauze een aantal modernen waarvan ik alleen Michel van der Aa ken.

17.51 uur: we nodigen de buurvrouw meteen uit te blijven eten, gezellig!

19.45 uur: ik spring op de fiets naar de Vereeniging, waar ik 5 minuten later arriveer.

19.55 uur: ik neem schielijk -toch altijd het gevoel een illegale route te nemen- de onopvallende deur die naar het hoogste balkon leidt. Ik heb geluk: genoeg balustradeplekken met goed zicht, voldoende beenruimte en uitstekend geluid. Ik nestel me met genoegen in een van de stoelen, en neem de bijgeleverde papieren door die wat summiere informatie geven.

20.17 uur: het drietal betreedt het podium. Christianne Stotijn vraagt meteen de aandacht voor wat programmawisselingen, en probeert de verwarring wat te verzachten door een wereldpremière te beloven van het ‘Adagio’ van Joseph Marx, als ik het goed versta.
Bottesini blijkt lieflijk romantisch werk. De contrabas vermomt zich als cello.
Marx is eveneens romantisch, bijna jazzy in z’n harmonieën.
Maar Christianne Stotijn komt er moeilijk in. Ze lijkt de grote zaal niet te kunnen bereiken met haar stem, neemt haar toevlucht tot te groot vibrato, de verhouding met de begeleidende piano en contrabas lijkt zoek…

20.33 uur: Ravels Cinque Mélodies Populaires Grecques is prachtig, mooi doorzichtig, zacht. Oren spitsen om de sprankelende nootjes van de begeleiding te kunnen horen.

20.41 uur: Christianne Stotijn meldt met spijt dat ze het concert moet afbreken wegens stemproblemen. Als ze zich nogmaals verontschuldigt krijgt ze groot applaus.

20.44 uur: Rick Stotijn zet een solocompositie in voor contrabas. Hoewel het aangekondigd is, ben ik de weg een beetje kwijt in het programma… een naoorlogs stuk, vol mooie contrasten, zowel in sferen als in speeltechnieken. Staalkaart van mogelijkheden op de contrabas. Prachtig.

20.53 uur: Het drietal betreedt toch nog een keer het podium, en sluit af met een lied van Glinka.

21.02 uur: Ik sta weer buiten. Ik ben nog wat beduusd. Ik realiseer me eens te meer dat dat wat een live-uitvoering zo bijzonder maakt, ook het belangrijkste risico met zich meebrengt. Er staan mensen op het podium die met hart en ziel staan te werken om de muziek te vertolken. Om, zoals Christianne zei toen ze het concert afbrak, “iedereen te omarmen met muziek”. De band die daar kortstondig ontstaat tussen musici en publiek is intens. Misschien vergeten we wel eens dat die band ook kwetsbaar is. Misschien door het feit dat we ieder stuk muziek ieder moment kunnen beluisteren, met CD’s, downloads… en dan kunnen we ook nog kiezen uit verschillende uitvoeringen. Uitvoerders.
De adem van een concert is uniek. Maar die adem kan ook belemmerd worden door een verkoudheid. Kwetsbaar.

 

De Vijfde van Mahler

20131216-211315.jpgIk ontdekte pas op het nippertje dat de vijfde symfonie van Mahler op het programma stond, uitgevoerd door Het Gelders Orkest/Nederlands Symfonieorkest onder leiding van Ed Spanjaard. Cool! Ik kon me thuis even losmaken, bemachtigde nog een van de nog ruim voorradige toegangskaarten, en zat een uurtje later in een overvol zaaltje naar de inleiding te luisteren die verzorgd werd door een orkestlid.
Van die inleiding werd ik niet veel wijzer, helaas.
Maar de uitvoering was prachtig. Mahlers muziek in het algemeen, en deze symfonie in het bijzonder, bestaat uit tegenstellingen. Letterlijk levensgrote contrasten die je als luisteraar om de oren slaan, en die je maar beter gewoon kan ondergaan. En om dat te ondergaan is een live-uitvoering nog altijd onovertroffen, hoe goed de CD’s (of lossless-downloads) ook mogen zijn tegenwoordig. Je kunt je zelfs afvragen of een sublieme CD-opname opweegt tegen een mindere live-uitvoering… wie zal het zeggen?
Maar zoals gezegd, de contrasten in de symfonie doen je heen en weer slingeren. Meteen in het eerste deel al, na de bekende opening van de solotrompet (het reveille), wordt de duistere begrafenismars afgewisseld met een prachtige lyrische melodie; het geeft meteen het gevoel dat wát er ook mooi is in het leven, het ook altijd bedreigd is en het geluk zomaar voorbij kan zijn. De toon is onmiddellijk gezet.
En dat gaat ruim een uur door. Willem Mengelberg, de vriend van Mahler die als dirigent de Nederlandse première van de Vijfde voor zijn rekening nam, gaf de woorden van Mahler over de symfonische stemmingswisselingen weer (titels dik gedrukt, aantekeningen cursief):

Deel 1 en 2 | Trauermarsch. In gemessenem Schritt. Streng. Wie ein Kondukt en Stürmisch bewegt, mit größter Vehemenz: Diepe pijn – verdriet – weemoed – ellende, tranen – een door het veel huilen verwrongen gezicht, afgewisseld met heftige uitbarstingen van vertwijfeling, woede, razernij tot waanzin (lachen aan het eind, half gek van de pijn, eng, spookachtig.
Deel 3 | Scherzo. Kräftig, nicht zu schnell: geforceerde vrolijkheid, wil het verdriet vergeten, kan het nog niet, het werkt geforceerd – sombere grondtoon, af en toe zelfs een dodendans.
Deel 4 | Adagietto. Sehr langsam: Liefde. Er komt een liefde in zijn leven.
Deel 5 | Rondo-Finale. Allegro – Allegro giocoso. Frisch: terugkeer naar de natuur – genezen, uitgelaten vrolijkheid. Begin in gelukkige stemming en tevredenheid – steeds meer – uitbundig – slot waanzinnig van vreugde en geluk. Speelplezier – onbekommerd musiceren.*

Programmatisch of niet? Hieruit blijkt in ieder geval hoe geladen Mahlers muziek is met zijn persoonlijke emoties. De muziek die Mahler componeerde was zó expliciet gekoppeld aan een emotionele toestand, dat hij melodieën soms hergebruikte omdat hij in een ander werk dezelfde emotie wilde evoceren.
Voor sommigen over the top, voor mij een verklanking van een gevoelspalet waarbij je wel echt héél veel moeite moet doen om er niet íets van jezelf in te herkennen.

*overgenomen uit het programmaboekje van het concert